Гэтым летам у газеце "Нашая ніва" зьявілася абвестка, у якой запрашаюцца да кантактаў усе, хто маюць ліцвінскую самасьвядомасьць. Гэта - спроба стварыць нацыянальнае аб'яднаньне ліцвінаў. На восень плануецца выданьне праграмных дакументаў гэтага новага аб'яднаньня, а на зіму - устаноўчы сход.

Літоўская ідэя даволі папулярная сярод беларускіх нацыяналістаў. Яна мае пад сабою вельмі трывалы гістарычны грунт (бо Беларуссю нашая краіна пачала называцца толькі з сярэдзіны мінулага стагоддзя), рамантычную прываблівасьць (бо ў часы свайго росквіту Вялікае Княства Літоўскае было магутным і паважаным).

Можна быць упэўненым, што арганізатараў гэтага аб'яднаньня абвінавацяць як мінімум у расколе нацыянальнага руху і фарміраваньню адмоўнага вобразу беларуса. З першым абвінавачваньнем можна зь легкасьцю пагадзіцца ў тым выпадку, калі ўсё гэта скончыцца адной балбатнёй і гучнымі заявамі. Калі не, патрэбны больш грунтоўны аналіз.

Як можна па меркаваньню арганізатараў аб'яднаньня адрозьніцць беларуса ад ліцвіна, распісана ў трэцім абзацы. Як мы бачым, адрозьненьні ідуць не па тэрратэрыяльнай, расавай і г.д. прыкмеце, а па духу, паводзінах, па культуры. А гэта адрозьненьні тыпу субэтнас - субэтнас, а не народ- народ.

У нас тут толькі адзін больш-меньш аднародны і адрозны ад іншых тутэйшы народ (з пэўнай доляй умоўнасьці можна назваць нават нацыяй) з субэтнасамі ліцвінаў, беларусаў, касьцельных палякаў, западнарусаў, палешукоў і г.д.. Субэтнас ліцвінаў, як я гэта разумею, -- частка беларускага народу, якая мае свае асаблівыя інтарэсы і жаданьне неяк падняць сваю ролю ў грамадстве.

Наконт другога абвінавачваньня. Хто фарміруе вобраз Беларусі і беларусаў? Дзеяньні усіх тых, хто жыве ў гэтай дзяржаве:палітычных рухаў, уладаў, абывацеляў. І не трэба на люстэрка злаваццца, калі сам сябе не падабаешся.

Што ж трэба аб'яднаньню лiцвiнаў, каб стаць дзейснаю сiлаю ў краiне, зрабiць рэальны крок да пабудовы (адраджэньня) Лiтвы? Каб мець магчымасьць стаць нацыяй, кожнай этнiчнай групе, i лiцвiнам у тым лiку, патрэбна зьдзейсьнiць тры рэчы.

Па-першае, стварыць лiтоўскi бiзьнес, сваю сiстэму прамысловасьцi i прадпрыймальнiцтва. Сёньня моц нацыi вымяраецца не памерамi абщараў i ня колькасьцю вояў i гарматаў, але ступенюню ўладкаванасьцi нацыянальнай эканомiкi.

Нацыянальныя эканамiчныя адзiнкi зьяўляюцца грунтам, на якiм вырастае дзяржаўнасьць. Лiтоўскiя гандлёва-прамысловыя групоўкi – гэта маленькiя протадзяржавы. Яны будуць здольныя на многае.

Менавiта адсутнасьць беларускага нацыянальнага бiзьнесу (дзяржаўная прамысловасьць не беларуская, а савецкая, прыватны бiзьнес пераважна жыдоўскi i маскоўскi) i ёсьць прычынаю кволасьцi беларускага нацыянальнага руху: бюджэтныя сродкi iдуць на БПСМ, а на гранты нiчога сур'ёзнага не зробiш. Пытаньнi ж аб тым, як можна ўсе ж такi займацца гэтым бiзьнесам у нашых жахлiвых умовах, падрабязна разглядаюцца ў iншых маiх артыкулах.

Па-другое, патрэбнае разьвiцце лiцвiнскага мастацтва i культуры. У першую чаргу трэба зрабiць вобраз нармальнаг ліцвіна (i давесьцi яго да людзей мастацкiмi магчымасьцямi). Вобраз, да якога хацелася б iмкнуцца, вобраз, на якi хацелася б быць падобным. Стварыць такi вобраз, прадэманстраваць яго людзям, зрабiць яго жывым, блiзкiм, родным, нават трошачкi чароўным – вось справа для людзей мастацтва.

Iх намаганьнямi будзе стварацца лiтоўская культура. Будуць выпрацоўвацца адметныя нормы паводзiнаў, якiя б вылучалi б лiцвiнаў з масы саўкоў.

Па-трэцяе, патрэбна стварыць лiтоўскую навуку. Народ без уласнай навукi вымушаны гараваць на перыферыi гiсторыi. Такi народ заўседы бедны, бо капітал як самы ліквідны рэсурс эканомікі хуценька ўцякае з краіны, якая не забясьпечыла стварэньне і падтрымку сістэмаў тэхналагічнага і інтэлектуальнага лідэрства. Толькi навука можа быць гарантыяй устойлiвага i няспыннага разьвiцця. Мiжнародны эканамiчны крызiс падбiў менавіта тыя дзяржавы, дзе не было ўласнай навукi.

Сёняшняя савецкая сістэма не можа забясьпечыць патрэбнага дзеля сучаснасьці ўзроўня навукі і адукацыі. Усё гэта трэба ствараць.