ЛІЦЬВІНЫ І БЕЛАРУСЫ

     Licvinskaja
     Беларуская
     Русская

Літва Litvania Литвания

ЛІЦЬВІНЫ І БЕЛАРУСЫ

Беларусы – адзінакроўныя браты нашыя, таму мы мусім падаць тут гісторыю гэтага народу, як бачым яе мы.

Землі ВКЛ спрадвеку падзяляліся на жамойцкія, ліцьвінскія і рускія. Тыя людзі, што жылі на рускай зямлі (Віцебск, Полацк, Смаленск, Магілёў, Гомель, Бранск і інш. – гл. мапу), зваліся “рускімі”, “русінамі”. Яны былі найбольш блізкімі па духу, мэнталітэце і веравызнань-ню да маскоўцаў, да Візантыі, да Ўсходу. Руская зямля мела дакладную мяжу ўнутры ВКЛ зь зямлёй ліцьвінскай, г.зн. зь землямі сучаснае Заходняе Беларусі. Маскоўцы выкарысталі сваё па-дабенства з русінамі ВКЛ пры падзелах Рэчы Паспалітай Абодвух Народаў.

Зь цягам часу, за рускімі землямі ВКЛ замацавалася назва “Белая Русь” (Беларусь), і паступова самі русіны ВКЛ пачалі называць сябе беларусамі. Адбылося гэта толькі ў другой палове XIX стагодзьдзя. Да гэтага ж не было, ўласна, ні беларускай мовы, ні беларускай культуры, ні беларускай нацыі.

Айцы-стваральнікі беларускае нацыі – зьбяднелыя ліцьвінскія шляхціцы пераважна каталіцкага веравызнаньня з абвостраным пачуцьцём грамадскае справядлівасьці, каторыя знаходзіліся пад моцным уплывам сацыяльных утопій свайго часу, а таксама пад уражаньнем ад нацыянальна-вызвольных паўстаньняў, якія ахапілі у другой палове ХІХ стагодзьдзя Ўсходнюю Эўропу. Найбольш выбітныя і вядомыя постаці з дадзенае кагорты – Канстанцін Каліноўскі і Францішак Багушэвіч. Аднак, калі першы, так бы мовіць, стаяў адной нагой ужо ў Беларусі, але другой – яшчэ ў былой Літве; то Багушэвіч, як раз, і ажыцьцявіў гэты пераход. Так апошнія сыны адыйшоўшае ў цень гістарычнае Літвы – Літваніі спарадзілі Беларусь. Гэта стаўся народ плоць ад плоці і дух ад духу русінаў ВКЛ. Толькі самаадданасьць духоўных лідэраў гэтага народу – ужо былых ліцьвінаў, так званых, сьвядомых беларусаў – ня дала яму хутка асымілявацца з расейцамі. Магутная энэргія абсалютнае “сьвядомае” меньшасьці давала свой плён, але заўсёды яго бракавала.

Ужо на пачатку XX стагодзьдзя стаў адбывацца жорсткі падзел на “сьвядомых” і “не-сьвядомых”. Розьніца паміж першымі і апошнімі паводле іхнага мэнталітэту нагадвае розьніцу паміж дзьвюмя асобнымі нацыямі. За апошняе стагодзьдзе гэта розьніца ня толькі не была зьнівеліраваная, але і значна павялічылася, асабліва, у стаўленьні да роднай мовы. На тле іншых нацыянальна-вызвольных рухаў, якія існавалі на землях ВКЛ і Польшчы на пачатку ХХ стагодзьдзя, беларускі рух быў самы слабы. Практычна, не было сфармаванае нават уласна беларускае войска, за выключэньнем слуцкіх палкоў, але гэта выключэньне, як раз, толькі пацьвярджае правіла. Сапраўднымі гаспадарамі на землях Беларусі і Літваніі былі ўсе, апрача беларусаў, – расейскія бальшавікі, палякі, немцы, нават украінцы зь літоўцамі. Калі і былі нейкія грамадскія хваляваньні сярод беларусаў, то яны мелі амаль выключна сацыяльны характар.

Можна назваць цудам само ўтварэньне БНР у той найскладанейшы перыяд. Вядома ж, БНР – самая значная падзея ў беларускай нацыянальнай гісторыі ХХ стагодзьдзя і, тым ня меньш, большасьць “айцоў” БНР – беларусы па назьве і сьвядомасьці, але ліцьвіны па духу. Не-выпадкова, 90% лідэраў БНР былі выхадцамі зь Літваніі – зь зямель, у асноўным, сучаснае Заходняе Беларусі і Віленскага краю.

З усіх дзяржаўных утварэньняў беларусаў БНР – самая блізкая да Літваніі і ліцьвінскае сьвядомасьці. І ня здолела БНР захавацца ня толькі з-за адсутнасьці вайсковае сілы, але і таму, што яна была чужая абсалютнай большасьці самай шматлікай групы беларусаў – сялянам, сьвя-домасьць каторых ужо у значнай ступені была прасякнута ўсходнім расейскім кантэкстам.

Частка заснавальнікаў БССР, таксама, былі ліцьвінамі, але зь вялікай доляй умоўнасьці. Імітацыя камуністычнае ідэалёгіі і аднабаковы ўхіл да Савецкай Расеі вельмі набліжалі іх да бе-ларускага сялянства і, ў выніку, забясьпечылі іхнyю перамогу. У трыдцатых гадох найбольш актыўная частка культурнае эліты БССР была альбо фізычна зьнішчаная ці высланая за межы гістарычнае радзімы, альбо паступова страціла ліцьвінскі дух і вырадзілася ў “беларускую савецкую інэлігенцыю”. У 30-40-х гадох зарадзілася беларуская савецкая міталёгія, на падмурку якой і трымаецца цяперашняя Рэспубліка Беларусь. Канец мовы Бранiслава Тарашкевіча паклаў пача-так Беларусі К. Крапівы, М. Танка, І. Шамякіна, П. Панамарэнкі, П. Машэрава і г.д., у тым ліку, і савецкага Купалы, і савецкага Коласа (мы сьвядома падаем тут найбольш значных і выбітных асоб пры ўсёй іхнай супярэчлівасьці і неадназначнасьці). У БССР ліцьвінскі дух быў задушаны канчаткова.

У Заходняй Беларусі найбольш бескампраміснай асобай у барацьбе за ліцьвінскія ідэалы зьяўляўся ксёндз Вацлаў Гадлеўскі. Блізкіх да яго поглядаў прытрымліваліся амаль усе каталіцкія беларускія (ліцьвінскія) дзеячы (ксяндзы Ропп, Станкевіч і інш.), сябры партыі Беларускага сялянскага саюзу і некаторыя іншыя. Але найбольшай папулярнасьцю ў сялян і мястовых сацыяльных нізоў ў Заходняй Беларусі карысталіся КПЗБ (Камуністычная партыя За-ходняе Беларусі) і БСРГ (Беларуская сялянска-работніцкая грамада), наскрозь прасякнутыя агентамі савецкага ОГПУ - НКВД.

Другая сусьветная вайна ня зблізіла “сьвядомых” пра-ліцьвінскіх і “не-сьвядомых” пра-расейска-савецкіх беларусаў. Наадварот, зрабіла іх заклятымі ворагамі. Гэта адбылося з-за таго, што апалягэты БНР рабілі стаўку на Нямеччыну, а прыхільнікі БССР – на Савецкі Саюз. Зразу-мела, што існаваньне абодвух бакоў на адной тэрыторыі было немагчымым… Такім чынам, улетку 1944 г. тысячы “сьвядомых беларусаў” – узноў жа, у падаўляльнай большасьці, выхадцаў з Заходняе Беларусі і Віленскага краю – ратуючы сваё жыцьцё, уцяклі на Захад. Адбылася фактычная этнічная чыстка Беларусі ад носьбітаў ліцьвінскага духу.

Зараз ужо ніхто ня мог перашкодзіць давядзеньню да абсурду беларускай культуры, мовы, традыцый, звычак, мэнталітэту. Праз паўстагодзьдзя пасьля зараджэньня беларускага народу было распачатае ягонае паскоранае выраджэньне, якое прывяло да зьяўленьня, так званага, савецкага беларуса.

“Адліга” і “перабудова” абудзілі новую хвалю “сьвядомых” беларусаў (узноў-ткі большай часткай выхадцаў з Заходняе Беларусі і жыхароў гэтага рэгіёну), каторыя, як і дзеячы БНР, гераічнымі высілкамі дамагліся незалежнасьці Беларусі ў складаных умовах, скарыстаўшы кволасьць імпэрыі і страхі беларускае савецкае эліты. Але, на жаль, было ўжо занадта позна: ад Менску і Віцебску, ад Полацку і да Магілёва з Гомелем беларуская нацыя ўжо сфармавалася як блізкая да Расеі зь яе ўсходнім мэнталітэтам, як адзіная і непадзельная супольнасьць расейска-моўных людзей са спэцыфічным моўным акцэнтам. “Беларусамі” яны лічаць толькі сябе, пры гэтым групу “сьвядомых” такімі не называюць, а даюць ім азначэньні кшталту “ня нашы”, “палякі”, “фашысты”, “шляхта” і г.д. Так беларусы, абраўшы сваю дарогу ў сьвеце і адпаведных ёй правадыроў, пакінулі ў паняверцы і роспачы значную колькасьць сваіх “сьвядомых” суайчынь-нікаў – рамантыкаў і летуценьнікаў нашых дзён.

Беларусы пайшлі сваім шляхам, які наканаваны ім Богам. Спыняць іх зараз, дакараць ім, ненавідзець за гэта, спрабаваць “заганяць палкай у рай” – няўдзячная праца, дарэмнае марнаваньне часу і сіл, бо ёсьць рызыка чарговы раз быць зацягнутымі ў “багну”. Мы, ліцьвіны, стварылі іх як нацыю, узяўшы іх імя, даўшы незалежнасьць і, паклаўшы на алтар Беларусі сваіх лепшых сыноў. Гісторыя Беларусі стала часткай гісторыі Літваніі, але сёньня мы апынуліся незапатрабаванымі і нават непрызнанымі за сваіх, а нашы родныя ліцьвінскія землі Заходняе Беларусі ператвараюцца ў занядбаныя правінцыі магілёўскае Белае Русі.

mail.gif (2396 bytes)
Пішыце нам

Вярнуцца на галоўную старонку